Projekt zmian w ustawie o efektywności energetycznej – co to oznacza dla przedsiębiorstw?

Trwają prace nad projektem ustawy o zmianie ustawy o efektywności energetycznej oraz niektórych innych ustaw (UC77), przygotowanym przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Projekt ma wdrożyć do polskiego porządku prawnego postanowienia Dyrektywy (UE) 2023/1791 w sprawie efektywności energetycznej i pozostaje na etapie opiniowania (status: otwarty) w wykazie prac Rady Ministrów. Oficjalne informacje o projekcie są dostępne na:  legislacja.rcl.gov.pl

 

Dlaczego ten projekt jest istotny dla firm?

Nowe przepisy mają dostosować polskie prawo do celów UE w zakresie oszczędności energii do 2030 r., a w praktyce zmienić zasady gry dla przedsiębiorstw o znaczącym zużyciu energii. Dotychczas część obowiązków zależała od statusu „dużego przedsiębiorcy”; projekt przenosi akcent na faktyczne zużycie energii, z czym bezpośrednio wiąże się audyt energetyczny przedsiębiorstw i wdrożenie systemów zarządzania energią (np. ISO 50001). To odpowiedź na wymogi Dyrektywy (UE) 2023/1791, która akcentuje zasadę „efektywność energetyczna przede wszystkim”. Kogo dotyczą planowane przepisy? Projekt kierowany jest do przedsiębiorców bez względu na branżę, jeżeli przekraczają określone progi zużycia energii finalnej (liczone jako średnia z 3 ostatnich lat i obejmujące wszystkie nośniki energii): ≥ 2,78 GWh/rok – obowiązek przeprowadzania audytu energetycznego przedsiębiorstw co 4 lata. ≥ 23,611 GWh/rok – obowiązek wdrożenia systemu zarządzania energią zgodnego z Polską Normą (np. ISO 50001), z przewidzianymi wyjątkami dla firm posiadających już certyfikowany system środowiskowy (np. ISO 14001 lub EMAS). Te progi sprawiają, że obowiązki obejmą nie tylko największy przemysł, lecz także logistykę, przetwórstwo, sieci handlowe, data center i inne energochłonne segmenty gospodarki. Zmiana wpisuje się w szersze działania rządu dotyczące usprawnienia efektywności energetycznej i systemu białych certyfikatów.

Najważniejsze obowiązki przewidziane w projekcie

1. Audyt energetyczny przedsiębiorstw – co 4 lata

Firmy przekraczające 2,78 GWh mają cyklicznie realizować audyt energetyczny przedsiębiorstw, który identyfikuje potencjał oszczędności i wskazuje technicznie oraz ekonomicznie uzasadnione działania modernizacyjne. Audyt nie powinien „trafić na półkę” tylko mają być realizowane kolejne obowiązkami wdrożeniowe i raportowe.

2. Plan działań w zakresie efektywności energetycznej

Po audycie firma przygotowuje Plan działań (w terminach określonych w wersji projektowej), który: wyznacza planowane oszczędności energii, opisuje środki realizacji zaleceń, zawiera harmonogram i wskaźniki wdrożenia. Przewidywana jest coroczna aktualizacja oraz publikacja planu na stronie internetowej przedsiębiorcy, a także włączenie go do sprawozdania z działalności jednostki co zwiększa transparentność i odpowiedzialność zarządczą.

3. System zarządzania energią (ISO 50001)

Przy zużyciu ≥ 23,611 GWh rocznie pojawia się obowiązek wdrożenia systemu zarządzania energią. Normę ISO 50001 dyrektywa wskazuje jako sprawdzony instrument zarządczy, który ułatwia zgodność z prawem i osiąganie celów oszczędności energii. Część organizacji posiadających ISO 14001 lub EMAS może skorzystać z przewidzianych w projekcie wyjątków.

Audyt energetyczny przedsiębiorstw – korzyści wykraczające poza zgodność Choć projekt przewiduje sankcje za niedostosowanie, audyt energetyczny przedsiębiorstw to również konkretne korzyści biznesowe: Redukcja kosztów dzięki identyfikacji najszybciej zwracających się modernizacji (np. optymalizacja procesów, napędy o zmiennej prędkości, odzysk ciepła). Lepsze zarządzanie ryzykiem cen energii i stabilność operacyjna dzięki danym o profilach zużycia. Przewaga konkurencyjna i ESG – przejrzysty plan działań i wskaźniki wdrożenia wspierają raportowanie niefinansowe i dialog z interesariuszami. Takie podejście rekomendują zarówno dokumenty rządowe, jak i materiały doradcze dotyczące reformy systemu efektywności energetycznej i wdrożeń ISO 50001. Jak przygotować firmę do zmian już dziś? Policz energię – zbierz dane o zużyciu energii finalnej za 3 ostatnie lata (wszystkie nośniki), aby sprawdzić, czy zbliżasz się do progów 2,78 GWh lub 23,611 GWh. Zaplanuj audyt energetyczny przedsiębiorstw – zaprojektuj jego zakres tak, by dostarczał mierzalnych rekomendacji, możliwych do wdrożenia etapami. Przygotuj plan działań – priorytetyzuj przedsięwzięcia wg prostego kosztu unikniętej MWh i czasu zwrotu, z możliwością integracji z budżetem. Rozważ ISO 50001 – jeśli zużycie jest wysokie, wdrożenie systemu zarządzania energią uporządkuje dane, procedury i monitoring KPI, a także ułatwi spełnienie wymogów projektu. Monitoruj legislację – śledź stronę KPRM/RCL i komunikaty URE w sprawie implementacji dyrektywy i harmonogramów przyjęcia przepisów.

Terminy i status legislacyjny

Zgodnie z dyrektywą, państwa członkowskie powinny dokonać transpozycji do prawa krajowego; w Polsce służy temu właśnie projekt UC77. W wykazie prac rządu figuruje on jako projekt implementujący prawo UE, obejmujący m.in. zasadę „efektywność energetyczna przede wszystkim”, nowe obowiązki dla przedsiębiorstw i usprawnienia systemu świadectw efektywności energetycznej. Status: otwarty – w trakcie opiniowania. Ostateczne brzmienie przepisów może ulec zmianie na dalszych etapach procesu legislacyjnego, dlatego warto regularnie weryfikować dokumenty rządowe oraz komunikaty instytucji.

Podsumowanie

Projekt nowelizacji ustawy o efektywności energetycznej będzie kluczową zmianą dla przedsiębiorstw.  Przenosi ona ciężar z definicji wielkości firmy na realne zużycie energii, wzmacnia rolę audytu energetycznego przedsiębiorstw, wymaga planu działań i przy wyższym zużyciu systemu zarządzania energią. Nawet zanim prace legislacyjne się zakończą, firmy mogą zyskać, przygotowując wiarygodne dane o zużyciu, plan modernizacji i procedury zarządcze zgodne z ISO 50001. To nie tylko zgodność z prawem, ale i trwała efektywność energetyczna oraz przewidywalność kosztów operacyjnych.