Współczynnik LAF – czym jest i jak zapewnia sprawiedliwy podział kosztów ogrzewania?

Mieszkańcy lokali narożnych, szczytowych lub sąsiadujących z nieogrzewaną piwnicą płacą za ciepło więcej nie dlatego, że je marnują, ale dlatego, że tak zbudowany jest budynek. Współczynnik LAF rozwiązuje ten problem: koryguje wskazania liczników i wyrównuje koszty ogrzewania w zależności od rzeczywistego położenia lokalu w bryle budynku. Obowiązek jego stosowania wynika wprost z Ustawy Prawo Energetyczne.

Co to jest współczynnik LAF?

Współczynnik LAF (Location Adjustment Factor) to liczbowy wskaźnik korekcyjny przypisany do każdego lokalu w budynku wielorodzinnym, który uwzględnia różnice w stratach ciepła wynikające z położenia mieszkania. Wartość współczynnika LAF dla lokalu o najmniejszych stratach ciepła wynosi 1,00. Pozostałym lokalom przypisuje się wartości niższe im większe straty, tym niższy współczynnik. Skrót LAF pochodzi od angielskiego Location Adjustment Factor, co w polskiej nomenklaturze odpowiada pojęciu współczynnika wyrównawczego położenia lokalu. Współczynniki korekcyjne LAF są narzędziem z zakresu fizyki budowli i systemów grzewczych – nie mają zastosowania np. w analizie gruntów ani projektowaniu fundamentów. W praktyce korekta odczytów polega na mnożeniu surowych wskazań podzielników kosztów ogrzewania lub ciepłomierzy przez wartość współczynnika LAF przypisaną do danego lokalu. Dzięki temu każdy lokal partycypuje w kosztach ogrzewania proporcjonalnie do swojego rzeczywistego zapotrzebowania na ciepło, a nie tylko na podstawie wskazań licznika.

 

Co oznacza LAF 1 i jak interpretować wartości współczynnika?

Wartość LAF równa 1,00 oznacza, że dany lokal ma najkorzystniejsze energetycznie położenie w budynku – jest to mieszkanie „referencyjne” o najmniejszym jednostkowym zapotrzebowaniu na ciepło. Lokale o niekorzystnym usytuowaniu otrzymują wartości ułamkowe (np. 0,85 lub 0,72), co zmniejsza ich rachunki za ogrzewanie i wyrównuje poniesione koszty.

Współczynniki LAF dla mieszkań narożnych lub szczytowych przyjmują wartości ułamkowe, ponieważ takie lokale tracą więcej ciepła przez ściany szczytowe, podłogi nad piwnicą czy dachy. Wartość współczynnika nie jest więc karą ani nagrodą – to matematyczne odzwierciedlenie strat ciepła wynikających z lokalizacji lokalu w bryle budynku.

Przykładowo: jeżeli podzielnik kosztów wskazał 100 jednostek dla mieszkania narożnego z LAF 0,80, do rozliczenia przyjmuje się 80 jednostek. Mieszkanie centralnie położone z LAF 1,00 i 100 jednostkami wchodzi do rozliczenia z pełną liczbą 100. Sprawiedliwy podział kosztów ogrzewania opiera się właśnie na tak skorygowanych wartościach.

Kiedy stosowanie współczynników LAF jest obowiązkowe?

Obowiązek stosowania współczynników wyrównawczych zużycia ciepła przy rozliczaniu kosztów centralnego ogrzewania w Polsce reguluje art. 45a Ustawy Prawo Energetyczne. Przepis zobowiązuje właścicieli i zarządców budynków wielolokalowych do wyboru metody rozliczania całkowitych kosztów zakupu ciepła z uwzględnieniem współczynników korekcyjnych. Szczegółowe warunki określa Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 7 grudnia 2021 r. w sprawie warunków ustalania technicznej możliwości i opłacalności zastosowania ciepłomierzy, podzielników kosztów ogrzewania oraz wodomierzy do pomiaru ciepłej wody użytkowej, warunków wyboru metody rozliczania kosztów zakupu ciepła oraz zakresu informacji zawartych w indywidualnych rozliczeniach. Rozporządzenie to zobligowało wszystkich zarządców do precyzyjnego rozliczania poszczególnych lokali. Zgodnie z §9 tego rozporządzenia ministra klimatu i środowiska każdy lokator budynku wyposażonego w ciepłomierze lub podzielniki kosztów ma prawo wystąpić do zarządcy o udostępnienie zakresu informacji zawartych w indywidualnych rozliczeniach – w tym wartości współczynników wyrównawczych dla każdego lokalu.

Jak obliczyć współczynnik LAF dla lokalu?

Do wyznaczenia wartości współczynnika LAF dla poszczególnych lokali stosuje się dwie metody wyznaczania współczynników: tabelaryczną i obliczeniową. Wybór metody zależy od charakterystyki technicznej budynku jego geometrii, rodzaju przegród zewnętrznych oraz jednorodności zastosowanej izolacji termicznej.

Metoda tabelaryczna – kiedy jest wystarczająca?

Metoda tabelaryczna to podejście uproszczone, dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy budynek ma kształt regularnego prostopadłościanu, a wszystkie przegrody zewnętrzne posiadają jednolite ocieplenie. Jest szybsza i tańsza, ale nie uwzględnia lokalnych anomalii termicznych.

Nie sprawdza się w budynkach o nieregularnych kształtach, zróżnicowanych przegrodach wewnętrznych ani w obiektach po częściowej termomodernizacji. W takich przypadkach wyliczenia współczynników wyrównawczych metodą tabelaryczną mogą prowadzić do błędnych rozliczeń kosztów ogrzewania.

Metoda obliczeniowa – standard dla skomplikowanych budynków

Metoda obliczeniowa, rekomendowana jako standard i oparta na normie PN-EN 12831, wymaga przeprowadzenia szczegółowych obliczeń przez wykwalifikowanego specjalistę z zakresu fizyki budowli. Metoda obliczeniowa bazuje na analizie strat ciepła w poszczególnych lokalach i uwzględnia pełne spektrum czynników wpływających na zapotrzebowanie na ciepło.

Metody wyznaczania współczynników korekcyjnych LAF tą drogą wymagają wzięcia pod uwagę m.in.:

• stanu technicznego budynku i strefy klimatycznej,
• rodzaju przegród zewnętrznych, ich powierzchni i izolacji termicznej,
• usytuowania budynku względem stron świata oraz osłonięcia budynku,
• strat ciepła do lokali sąsiednich i klatek schodowych,
• dokładnej powierzchni użytkowej każdego lokalu,
• przekrojów pionowych i rozkładu pomieszczeń w bryle budynku.

Aby ustalić wartość współczynnika LAF, wyznacza się wskaźnik strat ciepła dla każdego lokalu czyli stosunek zapotrzebowania na ciepło do powierzchni użytkowej mieszkania. Lokalowi o najmniejszym jednostkowym zapotrzebowaniu przypisuje się wartość 1,00. Wskaźniki strat ciepła pozostałych mieszkań dzieli się przez ten wynik, uzyskując indywidualny współczynnik korekcyjny LAF dla każdego lokalu.

Jakie położenie lokalu wpływa na wartość współczynnika LAF?

Lokale o niekorzystnym usytuowaniu w bryle budynku wymagają zastosowania wyższych korekt, ponieważ ich straty cieplne są istotnie większe niż mieszkań centralnych. Różnica strat ciepła między lokalem szczytowym a środkowym może sięgać kilkudziesięciu procent. Na wartości współczynników korekcyjnych LAF wpływa przede wszystkim: położenie lokalu przy ścianach szczytowych budynku, sąsiedztwo z nieogrzewanymi pomieszczeniami (piwnica, strych, klatka schodowa), usytuowanie lokalu nad lub pod nieogrzewanym stropem, liczba ścian zewnętrznych lokalu i ich orientacja względem stron świata, występowania nieszczelności w stolarce okiennej i drzwiowej. W uzasadnionych przypadkach dopuszcza się korektę wartości współczynników korekcyjnych, np. po dociepleniu ścian szczytowych lub stropu piwnicy w budynkach sprzed 1983 r. Wprowadzenie takich korekt jest dobrowolne i należy do decyzji zarządcy.

Dlaczego współczynnik LAF zmniejsza rachunki za ogrzewanie mieszkańcom o niekorzystnym położeniu?

Współczynnik LAF zmniejsza rachunki za ogrzewanie lokalom o niekorzystnym położeniu, ponieważ koryguje surowe wskazania podzielników kosztów ogrzewania w dół – proporcjonalnie do dodatkowych strat ciepła, na które lokator nie ma wpływu. Bez tej korekty mieszkaniec lokalu narożnego lub szczytowego płaciłby więcej wyłącznie z powodu geometrii budynku.

Współczynniki wyrównawcze zużycia ciepła stosuje się więc w celu zatarcia różnic spowodowanych niekorzystnymi, niezależnymi od mieszkańców warunkami energetycznymi lokalu. Zasada ta wynika wprost z art. 45a Prawa Energetycznego i ma stymulować energooszczędne zachowania wszystkich lokatorów – nie tylko tych w komfortowo usytuowanych mieszkaniach.

Więcej o tym, jak analogiczne mechanizmy pozwalają realnie obniżyć koszty ogrzewania w budynkach wielorodzinnych, opisuje Program SAE – oszczędzaj na ogrzewaniu i CWU w budynkach.

Jakie prawa ma lokator dotyczące współczynników wyrównawczych? Każdy lokator budynku wyposażonego w ciepłomierze lub podzielniki kosztów ogrzewania ma prawo żądać od zarządcy pełnego zakresu informacji zawartych w indywidualnych rozliczeniach, w tym wartości współczynników korekcyjnych LAF dla wszystkich lokali. Prawo to wynika z §9 Rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 2021 r. Lokator może wystąpić o udostępnienie: stosowanej metody rozliczania kosztów zakupu ciepła, powierzchni użytkowej mieszkania i całego budynku, wskazań ciepłomierzy lub wskazań podzielników kosztów, wartości współczynników wyrównawczych dla poszczególnych lokali. Jeśli zarządca ustala współczynniki LAF nieprawidłowo lub nie aktualizuje ich po termomodernizacji, lokator może żądać korekty. Rzetelne rozliczanie kosztów ogrzewania to nie tylko obowiązek prawny – to podstawa dobrych relacji z mieszkańcami. Szczegółowe omówienie przepisów i obowiązków zarządcy znajdziesz w artykule Współczynniki wyrównawcze. Jak często należy aktualizować wartości współczynników LAF? Wartości współczynników korekcyjnych LAF wymagają aktualizacji po każdej termomodernizacji budynku, która zmienia charakterystykę cieplną przegród zewnętrznych lub układ strat ciepła w budynku. Regularna aktualizacja jest kluczowa dla rzetelności indywidualnych rozliczeń. Niewłaściwe wdrożenie lub brak aktualizacji współczynników LAF prowadzi do błędnych rozliczeń kosztów ogrzewania i może skutkować roszczeniami ze strony lokatorów. Wybór metody wyznaczania współczynników powinien być dostosowany do specyfiki technicznej budynku.

Wyznaczanie współczynników LAF – jak możemy pomóc?

Efektywniej sp. z o.o. od lat wspiera zarządców i spółdzielnie mieszkaniowe w prawidłowym rozliczaniu kosztów ogrzewania. Nasi specjaliści z zakresu fizyki budowli wyznaczają współczynniki korekcyjne LAF metodą obliczeniową – zgodnie z normą PN-EN 12831 i wymogami rozporządzenia ministra klimatu i środowiska.

Realizujemy:

• analizę strat ciepła dla poszczególnych lokali z uwzględnieniem bryli budynku,
• opracowanie protokołu z wartościami współczynników wyrównawczych LAF,
• aktualizację współczynników po termomodernizacji lub zmianie systemu grzewczego,
• wsparcie w odpowiedzi na zapytania lokatorów dotyczące indywidualnych rozliczeń.

Sprawdź również, jak audyt energetyczny budynku może uzupełnić analizę budynku o szerszą ocenę efektywności energetycznej całego obiektu. Jeżeli zarządzasz budynkiem wielolokalowym i potrzebujesz analizy – skontaktuj się z nami.

Opracowanie: Efektywniej sp. z o.o. | Specjaliści ds. efektywności energetycznej budynków

Kontakt

Efektywniej sp. z o.o. tel.: 883 747 577 e-mail:  info@efektywniej.pl

 

Firma Efektywniej od lat świadczy kompleksowe usługi z zakresu poprawy efektywności energetycznej budynków mieszkalnych i obiektów przemysłowych. Jeśli szukają Państwo oszczędności w zarządzanym przez siebie obiekcie, zapraszamy do kontaktu z naszymi specjalistami! Wspólnie znajdziemy rozwiązania dopasowane do Państwa potrzeb.